eGFR berekenen: de CKD-EPI 2021-formule uitgelegd
eGFR staat voor geschatte glomerulaire filtratiesnelheid: een schatting van hoeveel bloed de nieren per minuut filteren, uitgedrukt in mL/min/1,73m². Deze calculator gebruikt de CKD-EPI 2021-formule, de rasvrije versie die uit serumcreatinine, leeftijd en geslacht een getal berekent. Dat getal wordt vervolgens ingedeeld in een van de zes KDIGO-stadia, van normaal tot nierfalen. Wie net een labuitslag heeft ontvangen en niet weet wat het kale creatininegetal betekent, kan het hier direct omzetten naar iets leesbaars.
Wat de formule nodig heeft
De CKD-EPI 2021-formule rekent met drie invoerwaarden: serumcreatinine, leeftijd en geslacht.
eGFR = 142 × min(Scr/κ, 1)^α × max(Scr/κ, 1)^-1,200 × 0,9938^Leeftijd × (1,012 bij vrouwen)
Hierin is κ 0,7 voor vrouwen en 0,9 voor mannen, en α is -0,241 voor vrouwen en -0,302 voor mannen. Scr staat voor het serumcreatinine in mg/dL. Nederlandse en Belgische labs rapporteren creatinine meestal in µmol/L, dus die waarde moet eerst omgerekend worden: deel door 88,4 om op mg/dL uit te komen. Een uitslag van 120 µmol/L komt bijvoorbeeld overeen met ongeveer 1,36 mg/dL. Bij een vrouw van 55 jaar met die waarde geeft de formule een eGFR van 46,1 mL/min/1,73m², stadium G3a. De tool zelf rekent dit automatisch om als je µmol/L als eenheid kiest, dus je hoeft zelf niets te delen.
De herziening van 2021 heeft één ding heel bewust geschrapt: de rascoëfficiënt die eerdere CKD-EPI (2009)- en MDRD-formules toepasten op zwarte patiënten. Die correctie wordt niet meer aanbevolen, en de nieuwe formule heeft hem simpelweg niet meer nodig, waardoor alleen creatinine, leeftijd en geslacht overblijven als invoer. Geslacht bleef wel staan, en dat is geen slordigheid. Neem twee mensen van 60 jaar met exact hetzelfde creatinine van 1,1 mg/dL: bij een man komt de formule uit op een eGFR van 76,9 (stadium G2), bij een vrouw op 57,5 (stadium G3a). Zelfde leeftijd, zelfde creatinine, ander resultaat, want spiermassa (en dus creatinineproductie) verschilt gemiddeld tussen de geslachten en de formule corrigeert daarvoor met de κ- en α-waarden. Zonder die correctie zou een vrouw met een gezonde nierfunctie sneller als verminderd worden ingeschat dan terecht is.
Rekenvoorbeeld
Neem een man van 65 jaar met een serumcreatinine van 1,4 mg/dL.
| Leeftijd | Creatinine | Geslacht | Resultaat |
|---|---|---|---|
| 65 jaar | 1,4 mg/dL | Man | eGFR 55,8 mL/min/1,73m², stadium G3a |
Ter vergelijking twee uitersten. Een man van 40 met een creatinine van 1,0 mg/dL komt uit op een eGFR van 97,6, stadium G1, wat als normaal geldt. Een man van 72 met een creatinine van 3,5 mg/dL zakt naar een eGFR van 17,8, stadium G4, ernstig verminderd. Dezelfde formule, drie heel verschillende uitkomsten, puur op basis van leeftijd en creatinine.
De 65-jarige man uit het hoofdvoorbeeld zit dus niet in acuut gevaar, maar ook niet in de veilige zone. G3a is de fase waarin een arts meestal vaker gaat controleren en kijkt naar onderliggende oorzaken, zoals hoge bloeddruk of diabetes, voordat de nierfunctie verder afneemt.
Bereken het met je eigen waarden
De zes KDIGO-stadia
KDIGO deelt de eGFR-uitkomst in zes categorieën. De grenzen liggen in mL/min/1,73m².
| Stadium | Bereik | Beschrijving |
|---|---|---|
| G1 | ≥ 90 | Normaal of hoog |
| G2 | 60 tot 89 | Licht verminderd |
| G3a | 45 tot 59 | Licht tot matig verminderd |
| G3b | 30 tot 44 | Matig tot ernstig verminderd |
| G4 | 15 tot 29 | Ernstig verminderd |
| G5 | < 15 | Nierfalen |
Een lagere eGFR betekent niet automatisch een acute crisis. Iemand in G3a kan al jaren stabiel op die waarde zitten zonder klachten. De categorie zegt iets over hoeveel filtratiecapaciteit er nog is, niet over hoe snel de situatie verandert. G3 is bewust gesplitst in G3a en G3b, terwijl G1 en G2 dat niet zijn: het verschil tussen 45 en 59 mL/min heeft een andere klinische betekenis dan het verschil tussen 30 en 44, en de a/b-splitsing maakt dat onderscheid zichtbaar in plaats van beide onder één brede band te verstoppen.
Veelgemaakte fouten en beperkingen
De formule gaat uit van een stabiel, steady-state creatinine en een gemiddelde spiermassa. Creatinine ontstaat als afvalproduct van spierweefsel, dus alles wat de spiermassa buiten het gemiddelde trekt, trekt ook de schatting scheef. Bij acuut nierletsel schiet het creatinine vaak sneller omhoog of omlaag dan de nierfunctie werkelijk verandert, en dan geeft de formule een vertekend beeld: het getal loopt achter op wat er in de nieren daadwerkelijk gebeurt. Bij mensen met zeer hoge spiermassa, zoals bodybuilders of bepaalde sporters, overschat het creatinine de werkelijke nierschade. Bij zeer lage spiermassa, door ondervoeding, langdurige bedlegerigheid of ouderdom met spierverlies, gebeurt het omgekeerde: de eGFR lijkt beter dan de nierfunctie eigenlijk is. Tijdens de zwangerschap verandert het volume en de filtratie zo snel dat de formule niet betrouwbaar is, en bij kinderen wordt sowieso een andere formule gebruikt, zoals de Schwartz-formule, die rekening houdt met lengte.
Eén laag eGFR-resultaat is op zichzelf geen diagnose van chronische nierschade. KDIGO vereist dat de afwijking, een verminderde eGFR en/of albuminurie, langer dan drie maanden aanhoudt voordat de term chronisch van toepassing is. Een enkele meting kan tijdelijk laag uitvallen door uitdroging, een infectie of net gebruikte medicatie, en zegt dan weinig over de langetermijnstatus. Volledige CKD-stadiëring houdt bovendien rekening met de albumine-creatinineratio in urine (ACR), niet alleen met de eGFR op zich. Twee mensen met dezelfde eGFR kunnen een heel ander risicoprofiel hebben afhankelijk van hun ACR.
Veelgestelde vragen
Wat is een normale eGFR-waarde?
Een eGFR van 90 of hoger valt in stadium G1 en geldt als normaal of hoog. Tussen 60 en 89 (G2) is er sprake van een lichte vermindering, wat bij oudere mensen ook zonder onderliggende nierziekte kan voorkomen. Pas onder de 60, aanhoudend en in combinatie met andere bevindingen, wordt chronische nierschade overwogen.
Waarom vraagt de tool om geslacht als ras is weggelaten?
Ras en geslacht zijn geen vergelijkbare invoervariabelen. De rascoëfficiënt in oudere formules was een aanname over gemiddelde spiermassa per etnische groep, een correctie die niet houdbaar bleek en daarom is geschrapt. Geslacht blijft staan omdat mannen en vrouwen gemiddeld verschillen in spiermassa en dus in creatinineproductie, wat direct in de κ- en α-parameters van de formule verwerkt zit. Bij dezelfde leeftijd en hetzelfde creatinine geeft dat een ander getal, zoals het voorbeeld van 60 jaar en 1,1 mg/dL hierboven laat zien.
Kan ik mijn creatinine in µmol/L invullen?
Ja. Kies µmol/L bij de eenheid en de tool rekent zelf om naar mg/dL voordat de formule wordt toegepast. Dat is handig omdat Nederlandse en Belgische laboratoria creatinine meestal in µmol/L rapporteren, terwijl de CKD-EPI-formule oorspronkelijk in mg/dL is gedefinieerd.
Is een lage eGFR altijd chronische nierschade?
Nee. KDIGO spreekt pas van chronische nierschade als een verminderde eGFR of albuminurie langer dan drie maanden aanhoudt. Eén laag resultaat kan het gevolg zijn van uitdroging, een tijdelijke infectie, bepaalde medicatie of een labfout, en verdient een herhaalde meting voordat er conclusies aan verbonden worden.
Verschilt de uitkomst van oudere formules zoals CKD-EPI 2009 of MDRD?
Bij de meeste mensen valt het verschil klein uit, maar bij patiënten die eerder als zwart geregistreerd stonden, gaf de oude rascoëfficiënt een hogere eGFR dan de 2021-versie nu berekent. Dat verschil kon een patiënt in een gunstiger KDIGO-stadium plaatsen dan gerechtvaardigd was. MDRD is bovendien ouder en minder nauwkeurig dan beide CKD-EPI-versies, vooral bij een eGFR boven de 60. Vergelijk daarom nooit rechtstreeks een uitslag uit een oud dossier met een nieuwe berekening zonder te checken welke formule elk van de twee gebruikte.