GB na MB: dlaczego dysk pokazuje mniej miejsca niż na pudełku
Nowy dysk 1 TB po podłączeniu do komputera pokazuje 931 GB, a nie 1000 GB, i to nie jest błąd ani oszustwo producenta. Producenci liczą pojemność dziesiętnie (1 TB = 1000 GB), a system operacyjny liczy binarnie (1 TB = 1024 GB), więc te same bajty wychodzą na dwie różne liczby w zależności od tego, kto je liczy. Przelicznik poniżej obsługuje oba tryby naraz, żebyś mógł zamienić bajty, KB, MB, GB, TB i PB bez zgadywania, którego standardu akurat potrzebujesz.
Dwa sposoby liczenia tego samego bajta
Cały kłopot bierze się z tego, że słowo “kilo” w informatyce ma dwa różne znaczenia obok siebie, dziesiętne i binarne, i oba są w powszechnym użyciu.
Producenci nośników danych (dyski HDD, SSD, karty pamięci) oraz dostawcy internetu trzymają się dziesiętnego systemu SI, tego samego, którego używa się w fizyce czy metrologii: 1 KB to 1000 bajtów, 1 MB to 1000 KB, 1 GB to 1000 MB, a 1 TB to 1000 GB. To wygodne, bo pasuje do zwykłej matematyki dziesiętnej i tak liczy się np. przepustowość łącza.
Systemy operacyjne (Windows, macOS, menedżery plików w Linuksie) oraz specyfikacje pamięci RAM liczą binarnie, bo komputery od zawsze operują na potęgach liczby 2: 1 KB to 1024 bajty, 1 MB to 1024 KB, 1 GB to 1024 MB, a 1 TB to 1024 GB. Windows pokazujący rozmiar pliku czy wolnego miejsca na dysku zawsze stosuje ten tryb.
Technicznie istnieje osobna nazwa dla jednostek binarnych: kibibajt (KiB), mebibajt (MiB), gibibajt (GiB), tebibajt (TiB). To poprawne określenia dla wartości opartych na 1024, wprowadzone właśnie po to, żeby odróżnić je od dziesiętnych KB, MB, GB, TB. W praktyce prawie żadne oprogramowanie konsumenckie tego nie stosuje, Windows pisze “GB”, mając na myśli GiB, i to źródło większości nieporozumień, o których niżej.
Przykład liczbowy: ile realnie pokazuje system
Weźmy dysk reklamowany jako 500 GB i dysk reklamowany jako 1 TB, oba liczone dziesiętnie przez producenta, i zobaczmy, co pokaże system, który liczy binarnie.
| Deklarowana pojemność (dziesiętnie, producent) | Dokładna liczba bajtów | Wyświetlana przez system (binarnie) |
|---|---|---|
| 500 GB | 500 000 000 000 bajtów | 465,66 GB |
| 1 TB | 1 000 000 000 000 bajtów | 931,32 GB |
Liczba bajtów w obu wierszach jest dokładnie taka, jak obiecał producent, ani jeden bajt nie zniknął. Zmienia się tylko jednostka, w której system je zlicza. Dzieląc 1 000 000 000 000 bajtów przez 1024 (KB), potem znowu przez 1024 (MB), potem znowu przez 1024 (GB), dostajesz 931,32 zamiast 1000, bo 1024 do trzeciej potęgi to około 1 073 741 824, a nie 1 000 000 000.
Ten sam efekt widać przy pojedynczej konwersji, na przykład gigabajtów na megabajty:
| Konwersja | Wynik binarny (1024) | Wynik dziesiętny (1000) |
|---|---|---|
| 1 GB → MB | 1024 MB | 1000 MB |
| 4,5 GB → MB | 4608 MB | 4500 MB |
Jeśli masz plik wideo opisany jako 4,5 GB i chcesz wiedzieć, ile to megabajtów, odpowiedź zależy od trybu: system plików, który faktycznie wyświetla ten rozmiar, liczy binarnie, więc realny rozmiar to 4608 MB, a nie 4500 MB, które wyszłoby z prostego mnożenia dziesiętnego.
Przelicz swoje wartości
Częste błędy i przypadki szczególne
Traktowanie “brakującego” miejsca jak wady dysku. Najczęstsza reakcja na widok 931 GB zamiast 1 TB to podejrzenie, że coś jest nie tak z dyskiem albo że producent oszukał na pojemności. W rzeczywistości wszystkie bajty są na miejscu, różni się tylko konwencja liczenia jednostek między pudełkiem a systemem operacyjnym. Nic nie zginęło i nic nie trzeba reklamować.
Mylenie Mb z MB. Dostawcy internetu podają prędkość łącza w megabitach na sekundę (Mb/s albo Mbps, małe “b”), a rozmiar pliku podaje się w megabajtach (MB, wielkie “B”). Bajt to 8 bitów, więc oferta reklamowana jako “100 Mbps” daje w praktyce maksymalnie około 12,5 MB/s, a nie 100 MB/s. To jedno z najczęstszych rozczarowań przy sprawdzaniu, dlaczego pobieranie idzie “wolniej niż obiecane”.
Zakładanie, że KB zawsze znaczy 1024 bajty. W ścisłym dziesiętnym standardzie SI skrót KB oznacza 1000 bajtów, a poprawną nazwą dla 1024 bajtów jest KiB. W praktyce większość oprogramowania konsumenckiego pisze “KB”, mając na myśli KiB, więc sam skrót nie mówi, z którym trybem masz do czynienia, dopóki nie sprawdzisz kontekstu.
Mieszanie trybów w jednym porównaniu. Najłatwiej pomylić się, licząc coś w głowie bez sprawdzenia, jakiego trybu używa dana specyfikacja: producent dysku, dostawca internetu i system operacyjny nie muszą stosować tego samego standardu. Porównanie pojemności dysku (dziesiętnie) z zajętością pokazywaną przez system (binarnie) bez przeliczenia obu na wspólną jednostkę zawsze da pozornie sprzeczny wynik.
Najczęściej zadawane pytania
Dlaczego mój dysk twardy albo SSD pokazuje mniej miejsca niż zadeklarowane? Bo producent liczy pojemność dziesiętnie (1 TB = 1000 GB), a system operacyjny liczy ją binarnie (1 TB = 1024 GB). Te same bajty, ta sama fizyczna pojemność, po prostu inna jednostka miary. Dysk reklamowany jako 1 TB (1 000 000 000 000 bajtów) pokaże się w systemie jako 931,32 GB.
Jaka jest różnica między KB a KiB? KB w ścisłym znaczeniu SI to 1000 bajtów, a KiB (kibibajt) to 1024 bajty. Problem w tym, że większość systemów i programów konsumenckich pisze “KB”, mając na myśli w rzeczywistości KiB, więc sam skrót nie wystarczy, żeby wiedzieć, ile bajtów masz na myśli, dopóki nie znasz konwencji danego programu.
Czy powinienem używać trybu binarnego czy dziesiętnego? Zależy, co przeliczasz. Do sprawdzenia, ile miejsca zajmuje plik albo folder w systemie plików albo ile ma pamięci RAM, użyj trybu binarnego, bo tak liczy system operacyjny. Do porównania z deklarowaną pojemnością dysku na pudełku albo z prędkością łącza internetowego, użyj trybu dziesiętnego, bo tak liczą producenci i dostawcy.
Ile MB jest w 1 GB? W trybie binarnym, tym, którego używa Windows i większość systemów operacyjnych, 1 GB to 1024 MB. W trybie dziesiętnym, tym, którego używają producenci dysków, 1 GB to 1000 MB. Plik opisany jako 4,5 GB w systemie plików ma faktycznie 4608 MB, bo to właśnie tryb binarny stosuje się przy wyświetlaniu rozmiaru pliku.
Dlaczego mój internet “100 Mbps” nie pobiera z prędkością 100 MB/s? Bo Mb (megabit) i MB (megabajt) to dwie różne jednostki, a bajt to 8 bitów. Łącze o teoretycznej przepustowości 100 Mb/s daje maksymalnie około 12,5 MB/s realnego pobierania, nie 100 MB/s. To najczęstsza przyczyna wrażenia, że internet jest wolniejszy, niż obiecuje umowa, choć w rzeczywistości działa zgodnie ze specyfikacją.
Czy 1000 GB to to samo co 1 TB? W trybie dziesiętnym tak, dokładnie: 1 TB = 1000 GB, i tego standardu trzymają się producenci nośników danych. W trybie binarnym, którego używają systemy operacyjne, 1 TB to 1024 GB, więc 1000 GB w tym trybie to nieco mniej niż pełny terabajt. Odpowiedź zależy więc od tego, w którym trybie liczysz, dlatego warto zawsze sprawdzić, którego standardu dotyczy konkretna liczba.